Test Nedir?
SFT (Solunum Fonksiyon Testi), çalışanın bir ağızlık üzerinden zorlu bir nefes verme manevrası yapmasıyla ölçülen spirometri testidir. Test sonucunda elde edilen temel parametreler:
- FVC (Zorlu Vital Kapasite) — toplam zorlu çıkartılan hava miktarı
- FEV1 (1. Saniyedeki Zorlu Ekspiratuvar Volüm) — ilk saniyede çıkartılan hava
- FEV1/FVC oranı — obstrüktif hastalıkların temel göstergesi
- PEF (Tepe Akım) — havayolu darlığının dinamik ölçümü
Test ile şu durumlar değerlendirilir:
- Mesleki astım ve kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) erken bulguları
- Pnömokonyoz (silikoz, asbestoz) ile birlikte restriktif paternler
- Kimyasal maruziyetin solunum üzerindeki kümülatif etkisi
- Sigara içen çalışanlarda erken hava yolu obstrüksiyonu
Test 10-15 dakika sürer ve manevranın doğru yapılması için tekrarlı denemeler alınır.
Hangi Sektörlerde Zorunlu
İşyeri hekimi, çalışanın maruziyet profiline göre işe giriş ve periyodik muayene kapsamında SFT planlar. Aşağıdaki sektörlerde periyodik SFT yaygın olarak zorunlu kabul edilir:
- Asbest, izolasyon, sökme/yıkım çalışanları (yıllık)
- Maden, taş ocağı, mermer-granit işleme tesisleri
- Döküm, kum kalıpla, kaynak, taşlama içeren operasyonlar
- Çimento, seramik, cam üretim hatları
- Tekstil, özellikle pamuk işleme (bissinozis riski)
- Kimya, ilaç, boya, kaplama sektörleri
- Tarım ve hayvancılık (organik toz maruziyeti)
- Plastik, kauçuk, yapıştırıcı üretim tesisleri
- Fırın, döküm ocağı, kazan dairesi çalışanları
Tarama sıklığı genellikle yıllık olup, yüksek riskli kimyasallar (izosiyanat, asbest vb.) için daha kısa aralıklar gerekebilir.
Mobil Hizmet Detayları
Mobil SFT operasyonumuzda kullanılan altyapı:
- Klinik tip taşınabilir spirometre — günlük kalibrasyon kontrollü
- Tek kullanımlık ağızlık ve filtre — çapraz bulaş engeli
- ATS/ERS uyumlu test yazılımı ve elektronik raporlama
- Mobil sağlık aracında konforlu test alanı
Sahada işleyiş:
- Çalışana test öncesi sigara, ağır yemek ve yoğun egzersizden kaçınması bilgisi verilir
- Boy, kilo, yaş, cinsiyet ve sigara öyküsü kaydedilir
- En az 3 kabul edilebilir manevra alınır
- En iyi FVC ve FEV1 değerleri raporlanır
- İşyeri hekimi sonucu GLI 2012 veya ECCS referans değerlerine göre yorumlar
- Anormal sonuçlar için ileri pulmonoloji yönlendirmesi yapılır
Bir günlük operasyonda 80-120 çalışanın SFT’si tamamlanabilir.
Yasal Dayanak
SFT yapılması gereken koşullar ve mevzuat çerçevesi:
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — sağlık gözetimi
- İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği — periyodik muayene içerikleri
- Tozla Mücadele Yönetmeliği — tozlu işlerde periyodik solunum takibi
- Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik
- Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik
- İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik
İşveren bu kapsamda çalışanlarının periyodik SFT’sini yaptırmamış ise, İşyerlerinde İşin Durdurulmasına Dair Yönetmelik kapsamında işin durdurulması gündeme gelebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
SFT öncesi çalışanın yapması gerekenler nedir?
Test öncesi en az 1 saat sigara içilmemeli, 2 saat ağır yemek yenmemeli, dar giysi giyilmemelidir. Bronkodilatör ilaç kullananlar test öncesi en az 6 saat ara vermelidir. Tüm bilgi çalışana önceden iletilir.
Spirometre kalibrasyonu ne sıklıkta yapılıyor?
Cihazlarımız her test günü başında üreticisi tarafından önerilen yöntemle (3 L kalibrasyon şırıngası) doğrulanır. Yıllık akredite laboratuvar kalibrasyonu yapılır ve sertifikası raporlarla birlikte sunulur.
Kabul edilebilir manevra ne anlama geliyor?
ATS/ERS kriterlerine göre çalışanın 6 saniyeden uzun, plato oluşmuş, öksürük ve kaçaksız nefes vermesi kabul edilebilir manevra sayılır. En az 3 kabul edilebilir ve birbirine yakın manevra alınmadıkça sonuç onaylanmaz.
SFT sonucu anormal çıkan çalışan ne yapmalı?
Anormal sonuç tek başına tanı koymaz; işyeri hekimi öyküyü, fizik muayeneyi ve gerekiyorsa akciğer grafiğini birlikte değerlendirir. Gerekirse göğüs hastalıkları uzmanına yönlendirilir ve maruziyet azaltma planı yapılır.