İnşaat sektörü, iş kazası istatistiklerinde sürekli ilk üç içinde yer alan, çok tehlikeli sınıfta bir alandır. Bu nedenle yapı işleri için sektöre özel bir mevzuat çerçevesi geliştirilmiştir: Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği (5 Ekim 2013).

Bu yönetmelik, klasik 6331 yükümlülüklerinin üzerine ek görevler getirir; yani inşaat işverenleri için iki katmanlı bir uyum gereklidir.

Yönetmelik kimleri kapsar?

Bina inşaatı, restorasyon, taş ocağı, demiryolu/karayolu yapımı, drenaj, baraj, tünel, sondaj, kazı, montaj, sökme gibi her türlü yapı işi yönetmelik kapsamındadır. Yapım, bakım veya tamir niteliğindeki tüm faaliyetler dahildir.

İşveren, alt işveren, taşeron, müteahhit fark etmez — her aktörün kendi sorumluluk alanı vardır.

Yatırımcı / proje sahibi yükümlülüğü

Yönetmeliğin en ayırt edici özelliği; sadece müteahhide değil, proje sahibine de sorumluluk yüklemesidir. Proje sahibinin temel yükümlülükleri:

  1. Ön bildirim yapmak (aşağıdaki şartlar oluştuğunda)
  2. Sağlık güvenlik koordinatörü atamak
  3. Sağlık güvenlik planı hazırlanmasını sağlamak

Proje sahibi, bu görevleri kendi başına yerine getirebileceği gibi, ehil bir kişi/firmaya da devredebilir; ancak sorumluluk devredilemez.

Ön bildirim ne zaman zorunludur?

Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü’ne ön bildirim yapılması gereken yapı işleri:

  • İşin süresinin 30 iş gününden fazla sürmesi ve aynı anda 20’den fazla çalışanın bulunması
  • veya işin büyüklüğünün 500 yevmiyeden fazla olması

Ön bildirim, işe başlamadan önce yapılmalıdır. Bildirimin şantiyenin görülebilir bir yerine asılması zorunludur.

Sağlık Güvenlik Koordinatörü

Aynı şantiyede birden fazla işveren veya alt işveren bulunduğunda, koordinasyon kritik hale gelir. Yönetmelik iki ayrı koordinatör rolü tanımlar:

  • Proje hazırlık aşaması koordinatörü: Tasarım sürecinde İSG’nin gözetilmesini sağlar
  • Yapı işinin yürütülmesi aşaması koordinatörü: Sahada uygulamayı koordine eder

Koordinatörler, A sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip olmak zorundadır (büyük projeler için). Çakışan vardiyaların, eş zamanlı işlerin (örn. kaynak ile boya, kazı ile asansör montajı) güvenlik açısından planlanması koordinatörün sorumluluğundadır.

Sağlık Güvenlik Planı (SGP)

Şantiyeye özel hazırlanan Sağlık Güvenlik Planı içermesi gereken minimum unsurlar:

  • Şantiye yerleşim planı (saha düzeni, geçiş yolları, depolama)
  • Risk değerlendirmesi ve özel riskler
  • Yapı denetim ile ilgili düzenlemeler
  • Yüksekte çalışma, kazı, iskele, vinç gibi yüksek risk kategorilerinin yönetim planları
  • Kişisel koruyucu donanım matrisi
  • Acil durum planı (şantiye için özel)
  • Tahliye ve toplanma noktası
  • İlkyardım organizasyonu
  • Alt işveren koordinasyonu kuralları

SGP’nin tüm alt işverenlere imza karşılığı tebliğ edilmesi şarttır.

Özel risk içeren işler

Yönetmelik ekinde, özel önlem gerektiren yüksek riskli iş listesi yer alır. Bunlar arasında:

  • 5 metrenin üzerinde yüksekte çalışma
  • Kazı ve toprak işleri (1.5 m üzerinde derinlik)
  • Yıkım işleri
  • Asbestli malzemelerle çalışma
  • İyonlaştırıcı radyasyon kullanan işler
  • Yer altında çalışma
  • Yüksek voltajlı elektrik tesisleri yakınında çalışma
  • Suda boğulma riski olan yerler

Bu işler için yazılı çalışma izni (work permit) sistemi kurulması beklenir.

Şantiye düzeni — Yönetmelik ekleri

Yönetmelikte yer alan Ek-IV geniş ve uygulamacı için en kritik bölümdür. Asgari koşullar şunları içerir:

  • İskele, korkuluk, koruma ağı, çatı çalışma koşulları
  • Kazı, destekleme, drenaj
  • Vinç ve kaldırma araçları
  • Elektrik tesisatı, geçici aydınlatma, topraklama
  • Şantiye yolları, geçiş düzenlemeleri
  • Sosyal tesisler: tuvalet, soyunma odası, yemekhane

Yaptırım

Şantiyede yönetmelik gereklerinin yerine getirilmemesi, denetimde:

  • İdari para cezası
  • İşyerinin/şantiyenin durdurulması
  • İş kazası sonrası kusur tespitinde proje sahibi + müteahhit + alt işverenin birlikte sorumluluğu

Yapı işlerinde durdurma kararı, projenin tüm takvimini sarsabileceği için tek başına ciddi bir caydırıcıdır.

Bölgem’in tavsiyesi

Şantiye güvenliği “kâğıt üzerinde plan + sahada baret” değildir. Günlük başlangıç toplantısı (toolbox meeting), iş izin sistemi ve alt işveren koordinasyon toplantıları üçü birlikte uygulandığında, kazaların önemli kısmı henüz oluşmadan engellenir. Şantiye Sağlık Güvenlik Koordinatörü ile haftalık saha ziyareti rutinini kurmak, hem belge uyumu hem de gerçek güvenlik için en sürdürülebilir disiplindir.

Resmi kaynak