İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatının Türkiye’deki çatı metni 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’dur. 30 Haziran 2012 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan kanun, kamu ve özel sektör ayrımı yapmaksızın tüm işyerlerini kapsar; bağlı tüm yönetmelikler de buradaki temel ilkeler üzerine inşa edilmiştir.

Bu rehberde 6331’in işveren açısından ne anlama geldiğini, hangi yükümlülüklerin doğduğunu ve denetimde nelere bakıldığını sade dille özetliyoruz.

Kanun kimleri kapsar?

6331 sayılı Kanun, çalışan sayısı veya tehlike sınıfı fark etmeksizin tüm işyerlerini ve tüm çalışanları kapsar. Çıraklık ve stajyerlik gibi durumlar da kanun kapsamındadır. Kapsam dışı bırakılan sınırlı istisnalar bulunur (TSK iç hizmetleri, afet/acil müdahale ekipleri, ev hizmetleri vb.).

Çalışanın iş sözleşmesinin türü (belirli/belirsiz süreli, kısmi süreli) yükümlülüğü değiştirmez.

Tehlike sınıfları

İşyerleri NACE kodu bazında üç sınıfa ayrılır:

  • Az tehlikeli: Büro işleri, eğitim, perakende ticaret, restoran vb.
  • Tehlikeli: Tekstil, gıda üretimi, lojistik depo, otomotiv satış servisi vb.
  • Çok tehlikeli: İnşaat, maden, kimya, metal üretimi, sağlık vb.

Tehlike sınıfı; eğitim süresi, risk değerlendirme yenileme süresi, İSG profesyoneli görevlendirme süreleri ve ilkyardımcı sayısı gibi pek çok parametreyi doğrudan etkiler.

İşverenin temel yükümlülükleri

Kanun, işverene önleyici yaklaşım zorunluluğu getirir. Yani kaza olduktan sonra tedbir almak değil, kaza olmadan önce riskleri yönetmek esastır. Temel yükümlülükler şöyle gruplanabilir:

  1. Risk değerlendirmesi yapmak ve güncel tutmak. Saha gerçekliğinizi yansıtan, çalışanların katılımıyla hazırlanmış bir değerlendirme şarttır.
  2. İSG profesyoneli görevlendirmek. Tehlike sınıfı ve çalışan sayısına bağlı olarak iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve gerekiyorsa diğer sağlık personeli görevlendirilmelidir. OSGB’den hizmet alımı da geçerlidir.
  3. Çalışanlara İSG eğitimi vermek. Tehlike sınıfına göre belirli aralıklarla yenilenen eğitimler zorunludur.
  4. Sağlık gözetimi sağlamak. İşe giriş muayenesi, periyodik muayene ve özel durum muayeneleri (iş kazası sonrası vb.).
  5. Acil durum planı hazırlamak. Yangın, deprem, kimyasal sızıntı gibi senaryolara karşı plan, ekip ve tatbikat.
  6. Çalışan katılımını sağlamak. Çalışan temsilcisi seçimi, İSG kurulu (50+ çalışanlı işyerlerinde), bilgilendirme ve görüş alma süreçleri.
  7. İş kazası ve meslek hastalığı bildirimi. SGK’ya 3 iş günü içinde, sağlık personelinden öğrenilen meslek hastalığı için 10 gün içinde.

Sahada en sık atlanan üç başlık

Saha denetimlerinde işverenlerin en sık eksik bulduğumuz üç başlık:

  • Risk değerlendirmesinin “şablon” kalması. Aynı sektörden başka bir firmanın belgesinin üzerine logo değişikliğiyle hazırlanmış değerlendirmeler, denetimde kabul görmez ve gerçek riskleri göstermez.
  • Eğitim kayıtlarının eksikliği. Eğitim yapılmış ama imza listesi, eğitim içeriği veya İSG-KATİP bildirimi eksikse “yapılmamış” sayılır.
  • Çalışan temsilcisi seçilmemesi. 50 altı işyerlerinde de zorunlu olduğu çoğu zaman gözden kaçar.

Yaptırımlar

6331 sayılı Kanun’a aykırılıkların idari para cezaları her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir. Risk değerlendirmesi yapmama, eğitim vermeme, sağlık gözetimi sağlamama gibi yükümlülüklerin her biri için ayrı ceza uygulanır. Tekrar eden ihlallerde ceza tutarları artar; çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde tutarlar daha yüksektir.

Ağır ihlallerde ve iş kazası sonrası incelemelerde idari para cezasının yanı sıra işyerinin durdurulması ve Türk Ceza Kanunu kapsamında ceza soruşturması da gündeme gelebilir.

Bölgem’in tavsiyesi

6331’i bir “ceza kanunu” olarak değil, işletmenizin operasyonel sürekliliğini koruyan bir yönetim çerçevesi olarak okumakta fayda var. Risk değerlendirmesi kâğıtta kalmadığında, çalışan tek bir saatlik eğitimde gerçekten dinlediğinde ve acil durum planı sahada tatbik edildiğinde, kanun zaten kendiliğinden yerine gelir. Eksik olan genellikle bilgi değil, uygulama disiplinidir.

Resmi kaynak