İş başı eğitimi (oryantasyon), birçok işyerinde bir liste imzalatmaktan ibaret. Oysa iş kazalarının önemli bir kısmı yeni başlayan çalışanların ilk 6 ayında yaşanır. Doğru yapılmış 30 dakikalık iş başı eğitimi, sahada haftalarca sürecek hatalı davranışın önüne geçer.

Mevzuat ne diyor?

Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Yönetmeliği’ne göre:

  • İş başı eğitimi, göreve başlamadan önce verilir
  • Verilen eğitimin belgelendirilmesi gerekir (imzalı kayıt)
  • İş değişikliğinde, ekipman değiştiğinde tekrarlanmalıdır
  • İçeriği işin özel risklerine ve KKD’ye odaklı olmalıdır

Burada anahtar kelime “özel risklere”: Genel İSG eğitimi farklı, iş başı eğitimi farklıdır. İlki kanun, ikincisi sahanız.

30 dakikalık verimli akış

Dakika 0-3 — Tanışma ve neden?

“Selam, ben X. Sen ilk gün geldiğin için 30 dakikamızı seninle geçireceğim. Hedefim ilk haftanda yaralanmadan, sağlıkla çalışmanı sağlamak.” Bu giriş cümlesi atmosferi belirler.

Dakika 3-8 — Saha turu (sözle değil ayakla)

Hızlı bir tur: kendi çalışma alanı, en yakın yangın söndürücü, en yakın acil çıkış, toplanma alanı, ilkyardım dolabı, direkt amir kim. Yürüyerek gösterilmeyen bilgiler hafızada tutulmaz.

Dakika 8-15 — Bu işin 3 öldürücü riski

Sahanın her riski değil — en yüksek 3 riski öncelikle anlat. Örnekler:

  • Üretim hattında: “kollarınla makineye uzanma, EKED yoksa elini sokma”
  • Depoda: “forkliftin geçtiği koridorda asla sırtın dönük yürüme”
  • Mutfakta: “bıçak almak için arkana bakmadan uzanma”

Dakika 15-22 — KKD ve uygulama

Çalışana kendi KKD’sini giydirt. Kask doğru takılıyor mu? Eldiven doğru boyda mı? Kulak tıkacı oturuyor mu? Yanlış giyilen KKD korumaz; ilk gün doğru giymeyi öğretmek, sonraki yılları kurtarır.

Dakika 22-27 — Acil durum davranışı

3 senaryoyu pratikleştir:

  1. “Yangın görürsen ilk hareket ne?” (Cevap: alarmı çal, sonra söndürme dene)
  2. “Yaralanan biri görürsen?” (İlkyardımcıyı bul, kendin müdahale etme)
  3. “Tahliye sırasında nereye?” (Toplanma noktasını söyle ve göster)

Dakika 27-30 — Soru ve teyit

“Anlamadığın bir şey var mı?” yetmez. Açık uçlu sorularla doğrula:

  • “En yakın acil çıkış nerede?”
  • “Bu KKD’yi nasıl giyeceksin, gösterir misin?”

Eğer cevap eksikse, eğitim bitmemiş demektir. 5 dakika daha uzat.

6 verimli yapma yolu

1. Tek kişiye odaklan

Grup oryantasyonu zaman tasarrufu gibi görünür ama kişiselleştirme kaybolur. Mümkün olduğunca birebir yapın.

2. Görsel kullan

A4 kâğıda basılmış basit bir kroki + KKD listesi, slayttan etkili. Çalışan dolabına asabilir.

3. Hikâye anlat

“Geçen yıl Mehmet abi tam burada eldiveniyle ne yaptı, sonuçta…” — hikâye, kural ezberinden daha kalıcı.

4. Sahanın asıl ustasını dahil et

Direkt amir veya kıdemli işçi 5 dakikaya eğitime girip “ben buralarda 8 yıldır çalışıyorum, en çok şu konuda uyarıyorum yenileri” derse, etki katlanır.

5. İlk hafta günde 10 dk takip

Eğitim bitti diye bırakma. İlk 5 iş günü her sabah 5-10 dk, “dün ne yaptın, KKD’n tam mı, soru var mı” diye bağlan.

6. 30. günde tekrar değerlendir

Çalışanın bilgilerinin oturduğunu 30. günde kısa bir mülakatla ölç. Eksikse o noktaya odaklı kısa bir tekrar yap.

Belgelendirme

Yaptığınız iş başı eğitimini şu üçlüyle belgeleyin:

  • Eğitim içeriğini özetleyen 1 sayfalık form
  • Çalışan imzası + tarih
  • KKD teslim tutanağı (zimmet)

Bu üçü olmadan, denetimde “eğitim yapılmamış” sayılabilir.

Yardım istiyor musunuz?

İşyerinize özel iş başı eğitim modülü hazırlamak, görev kartlarını oluşturmak veya direkt amirlerinizi “iş başı eğitmeni” olarak yetiştirmek için Eğitici Eğitimi ve İSG Danışmanlık hizmetlerimize göz atabilirsiniz.