Yangın Söndürücü Kullanımı: PASS Tekniği Adım Adım Rehber

Yangın anında çalışanlar şaşırır — eğitimsiz birey yangın söndürücüyü doğru kullanamaz. ABD İtfaiye Akademisi (NFA) verisi: yetersiz eğitim verilmiş tesislerde söndürücü başarı oranı %23, eğitimli tesislerde %84. Aradaki fark = canlar + binalar.

Bu rehber, PASS tekniğini — uluslararası standart yangın söndürücü kullanım yöntemini — adım adım anlatır. Sonunda hangi tüpü hangi yangında kullanmanız gerektiğine dair bir referans tablosu da var.

PASS nedir?

PASS, dünya çapında yangın eğitimlerinde kullanılan 4 adımlık standart söndürme tekniğidir. Açılımı:

Pull — Pimi çek
Aim — Hortum ucunu yangın tabanına doğrult
Squeeze — Tetiği sık
Sweep — Tabana sağa-sola süpürme hareketi yap

Her adımı detaylandıralım — çünkü her birinde yapılan hata yangını söndürmemekle kalmaz, kullanıcıyı yaralar.

1. P — PULL (Pimi çek)

Yangın söndürücünün üst kısmındaki sarı veya kırmızı pim emniyet kilididir. Önce mühürlü plastik bandı veya kabloyu kopararak pimi düz olarak dışarı çek.

Dikkat noktaları:

Pim düz çekilir, çevirerek değil — bükmek pimi kırar
Pim çekilirse söndürücünün çalışma süresi başlamış olur: tipik kuru kimyasal tüp 10-25 saniye çalışır, su tüpü 45-60 saniye
Pim çekildikten sonra söndürücü yere koyma — basınç gider, gaz boşalır
Pimi çekerken söndürücüyü düz tut — yatay tutarsan kuru kimyasal toz boşalmaz, su ters döker

💡 Eğitim ipucu: Bölgem Akademi tatbikatlarımızda pim çekme adımını 3 kez uygulatırız. Çünkü gerçek yangın anında stresli kişi pimi çekmeyi unutuyor veya tutamıyor.

2. A — AIM (Hortum ucunu yangın tabanına doğrult)

Bu en kritik adım — çünkü çoğu kişi alevlere doğrultur. Yanlış!

Yangın söndürücü yakıtı söndürür, alevi değil. Alev sadece görünür kısımdır; gerçek yangın alevin altındaki yanıcı malzeme (yağ, kağıt, ahşap, plastik vb.). Hortumu yangının tabanına — yanan malzemenin yüzeyine — doğrultmak gerekir.

Doğru pozisyon:

Yangına 3-4 metre mesafede dur (söndürücünün ulaşma menzili genelde 3-4 m)
Hortum 45° açı ile yangın tabanına bakar
Rüzgarı arkana al — yoksa toz/su sana çarpar

Dikkat noktaları:

Tavandaki yangına alttan vurmaya çalışma — su tüpüyle olmaz, kuru kimyasal toz dağılır
Yağ yangınında su veya köpük kullanma — patlama yapar (aşağıdaki tablo)
Elektrik yangınında suyla yaklaşma — elektrik çarpılma riski

3. S — SQUEEZE (Tetiği sık)

Tetiği tek hamlede, sıkıca sık. Yavaş sıkmak yarı tetik durumu yaratır — söndürücü kısmen boşalır, basınç düşer, etki azalır.

Dikkat:

Sıkma süresi kısa atışlar (1-2 saniye) tercih edilir, sürekli sıkma değil
Atışlar arası gözlemle — yangın azaldı mı, başka yere mi yöneldi?
İki elin de tutuşta olmalı — bir el söndürücüyü dik tutar, diğer el tetiği sıkar

4. S — SWEEP (Süpürme hareketi)

Hortumu sağa-sola düz hareket ile yangın tabanını süpür. Tek noktaya odaklanma — yangın geniş alana yayılıyorsa sweep gerekir.

Hareket:

3-5 metrelik bir mesafe boyunca sağa-sola süpürme
Yangın söndüğünde 30 saniye daha tekrar parlamaya karşı süpür
Mesafeyi yavaş yavaş azalt — yangın azaldıkça yaklaş ama asla 2 metreden yakın olma

Hangi yangında hangi tüp? — Yangın sınıfları

Yangın söndürücü tipi, yanan malzemeye göre seçilir. Yanlış tüp = yangını büyütmek + kullanıcıyı yaralamak.

Türk Standardı yangın sınıflandırması

Sınıf	Yanan malzeme	Örnek	Doğru tüp
A	Katı yanıcılar (ahşap, kağıt, kumaş, lastik)	Karton kutu, koltuk, ahşap mobilya	Su, ABC kuru kimyasal toz, AB köpük
B	Sıvı yanıcılar (yağ, benzin, çözücü, alkol)	Mazot, benzin, tiner	ABC kuru kimyasal toz, BC kuru kimyasal toz, CO₂, AB köpük
C	Gaz yanıcılar (LPG, doğalgaz, hidrojen)	Mutfak tüpü, doğalgaz kaçağı	Gaz vanasını kapat + ABC toz (alev için)
D	Yanıcı metaller (magnezyum, sodyum, lityum, alüminyum tozu)	Endüstriyel metal, lityum pil	D sınıfı özel toz (NaCl bazlı)
F	Bitkisel/hayvansal yağ yangını (mutfak)	Fritöz, mutfak yağı	F sınıfı (potasyum asetatlı) köpük
E (Elektrik)	Elektrikli ekipman yangını	Pano, motor, server	CO₂ veya kuru kimyasal toz, ASLA SU

Türkiye’de en yaygın 4 tüp tipi

ABC Kuru Kimyasal Toz (en yaygın — kırmızı tüp, beyaz çizgili)

Uygundur: A, B, C sınıfı yangınlar
Avantaj: çok yönlü, ucuz, soğuk havada da çalışır
Dezavantaj: elektronik cihazları korozyondan zarar verir, görüş kapanır
Tipik boyutlar: 1, 2, 4, 6, 9, 12 kg

CO₂ (Karbondioksit — siyah tüp veya kırmızı/siyah)

Uygundur: B, C, E (elektrik) yangınları, özellikle elektronik ekipman
Avantaj: kalıntı bırakmaz, server odası gibi hassas alanlar için ideal
Dezavantaj: açık alanda etki düşük (gaz dağılır), donma riski (boruda -78°C)
Dikkat: kapalı küçük alanda kullanmadan önce insanları çıkar — oksijen düşer

Su (kırmızı tüp, mavi çizgili)

Uygundur: A sınıfı (katı yanıcı)
Avantaj: ucuz, geniş alanı kapatır, soğutur
YASAK: elektrik yangını, yağ yangını, alkali metal yangını

Köpük (kırmızı tüp, krem çizgili)

Uygundur: A ve B sınıfı (özellikle yağ, mazot, çözücü)
Avantaj: yağ yangınında ABC kuru toza göre etkili
Dezavantaj: elektrik yangınında kullanılamaz, daha pahalı

Mutfak yağı (F sınıfı) — özel tüp

Endüstriyel mutfak, restoran fritözleri için mutlaka F sınıfı köpük gerekir. ABC toz fritöz yangınında tamamen yetersiz.

En sık yapılan 7 hata

1. Pim çekilmeden tetik sıkılır

Stres altında insan pimi unutuyor. Eğitimde refleks haline gelmesi şart.

2. Aleve doğrultulur, tabana değil

Söndürücü etkisinin %70’i yanlış doğrultmadan kayıp gider.

3. Çok uzaktan veya çok yakından sıkılır

5+ metreden = etki yok. 2 metreden yakın = ısı kullanıcıyı yakar, geri tepme tehlikesi.

4. Süpürme yapılmaz, tek noktaya odaklanır

Yangın yayılır, söndürücü boşalır, etki sıfır.

5. Yağ yangınına su veya köpük kullanılır

Yağ + su = patlama. Mutfak yağı yangınında ABC kuru toz da yetersiz — F sınıfı şart.

6. Söndürücü kullanıldıktan sonra şarj edilmez

Bir kez kullanılmış söndürücü yeniden dolum ister. “Yarıya kadar dolu, atarız çekmeceye” mantığı — sonraki yangında çalışmayan tüp.

7. Yangın söndürücü tüpünün yıllık kontrolü yapılmaz

Türk Standardı yıllık bakım gerektirir. Bakımsız tüp:

Manometresi yanlış okuyabilir
Pimi paslanmış olabilir
Hortumu çatlamış olabilir
Toz nem alıp topaklanmış olabilir

Gerçek vakadan ders: Kocaeli Lojistik Deposu Yangını (anonim)

Birlikte çalıştığımız Kocaeli’ndeki bir lojistik deposunda 2024’te küçük bir paletli yangın çıktı. Çalışan refleksle ABC toz tüpüne sarıldı. Pimi çekti, hortumu YANGIN ÇIKAN PALETE değil, alevin üstüne doğrulttu. 8 saniye boşalan tüp etkisiz kaldı, palet alevi büyüdü.

İkinci çalışan farklı tüple müdahale etti — bu kez PASS tekniğini uyguladı: pim → taban hedefleme → süpürme. Yangın 15 saniyede söndü.

Sonuç: ilk çalışan yıl içinde yangın eğitimi almamış çıktı. İşveren bu olaydan sonra yıllık tatbikat + PASS tekniği uygulamalı eğitim zorunlu hale getirdi.

Eğitim öğrenimi pekiştirir — PASS refleks haline gelmeli

Yangın tatbikatı yılda en az 1 kez zorunlu (Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik m.131). Ama bilmek başka, gerçek söndürücüyü tutmak ve sıkmak başka.

Bölgem Akademi yangın eğitimi:

Teorik bölüm — yangın bilimi, sınıflar, tüp tipleri (2 saat)
Uygulamalı bölüm — gerçek söndürücü ile kontrollü ateş söndürme (2-4 saat)
PASS tekniği refleks haline getirilir
Çalışan başına en az 1 söndürücü atış uygulaması yapılır
Sertifika ve katılım belgesi düzenlenir

Yangın Eğitimi sayfamız | Yangın Risk Analizi

İstanbul ve Kocaeli sahasında kurumlara yerinde yangın eğitimi ve tatbikat organizasyonu yapıyoruz. WhatsApp’tan hızlıca yazabilirsiniz.