Risk değerlendirmesi, İSG yönetiminin omurgasıdır; ancak sahada gördüğümüz dokümanların büyük bölümü kâğıt üzerinde uyumlu, gerçeklikte boşluklu. Bakanlık denetimlerinde ve iş kazası sonrası incelemelerde en sık dile getirilen 8 hatayı paylaşıyoruz.

1. “Kopyala-yapıştır” risk envanteri

Aynı sektördeki başka bir tesisin riskleri olduğu gibi kullanılır, kendi sahanın özel koşulları atlanır. Risk değerlendirmesi bir denetimi geçme dokümanı değil, kendi tesisinin yol haritası olmalı. Sahaya inilmeden, gerçek bir çalışan veya ustabaşı ile görüşülmeden hazırlanan doküman gerçeği yansıtmaz.

2. Risk skorlamasında “her şey orta” sendromu

5x5 matriste tüm risklerin “orta” düzeyde işaretlenmesi, aslında değerlendirmenin yapılmadığının göstergesidir. Önceliklendirme yoksa risk yönetimi de yoktur. Yüksek riskler kalın kırmızıyla, düşük riskler net şekilde ayrılmalı.

3. Kontrol önlemleri “eğitim verilecek” cümlesinde donmuş

Her riskin altında “eğitim verilecek” yazmak çözüm değil. Eğitim hiyerarşinin son halkasıdır. Önce:

  1. Tehlikeyi yok et (substitution)
  2. Mühendislik kontrolü uygula (havalandırma, koruyucu)
  3. İdari önlem (prosedür, izin sistemi)
  4. KKD (son savunma)
  5. Eğitim (kalıcılık)

4. Hukuki/normatif referans eksikliği

“Yangın riski” yazıp BYKHY’ye veya TS EN 54’e atıf yapılmaması, dokümanı denetimde zayıflatır. Her risk için dayanak yönetmelik, standart veya iç prosedür referansı verilmeli.

5. Tarih ve revizyon takibi yok

Doküman 2 yıl önce hazırlanmış, hâlâ aynı haliyle duruyor. Mevzuata göre en az iki yılda bir ve değişiklik olduğunda derhal güncellenmeli. Revizyon tarihçesi olmayan doküman, mahkemede ve denetimde sorun yaratır.

6. Çalışan temsilcisinin imzası yok

Risk değerlendirmesinde çalışan katılımı zorunludur. Ekipte iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, işveren ve çalışan temsilcisinin imzası olmalı. Sahadan gelen geri bildirim olmadan yapılan değerlendirme tek taraflıdır.

7. Acil durum senaryoları unutulmuş

Risk değerlendirmesi yalnızca normal işletme durumunu değil, yangın, deprem, kimyasal sızıntı, elektrik kesintisi gibi anormal durumları da kapsamalı. Acil eylem planının dayanağı bu kısımdır.

8. Aksiyon takibi yok

En değerli risk değerlendirmesi bile takip edilmeyen aksiyon listesi ile çöp olur. Her kontrol önleminin sorumlusu, hedef tarihi ve tamamlanma durumu izlenmeli. Aylık İSG kurulu toplantılarının ana gündem maddesi bu olmalı.

Denetim öncesi 4 saatlik kontrol

Eğer önümüzdeki haftalarda bir denetim bekliyorsanız:

  • Son revizyon tarihinizi kontrol edin (2 yıldan eski mi?)
  • Yüksek riskli işlere ait aksiyonlar tamamlanmış mı?
  • Çalışan temsilcisi imzası var mı?
  • Acil senaryolar dahil mi?

Bu kontrolü kendi başınıza yapmak zorsa, İSG Danışmanlık ekibimizle 1-2 saatlik bir ön denetim yaparak eksikleri tespit edebilirsiniz.