İş güvenliği uygulamalarının en görünür kısmı Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) kullanımıdır: baret, gözlük, eldiven, ayakkabı, kulaklık, maske, paraşüt tipi emniyet kemeri… Ancak görünür olması, doğru uygulandığı anlamına gelmez. Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik (2 Temmuz 2013), bu sürecin kurallarını net biçimde belirler.

KKD nedir, ne zaman zorunludur?

KKD, çalışanın kendisini bir veya birden fazla risk karşısında korumak için kullandığı, taşıdığı veya giydiği donanımdır. Yönetmeliğin temel ilkesi şudur:

KKD, risk kaynağında ortadan kaldırılamadığında veya toplu koruma yöntemleri yetersiz kaldığında son çare olarak kullanılır.

Yani önce mühendislik kontrolü (örn. gürültüyü kaynağında azaltma), sonra idari kontrol (vardiya rotasyonu), en son KKD. Bu hiyerarşi denetimde de aranır.

İşverenin yükümlülükleri

İşveren KKD konusunda üç temel başlıkta sorumludur:

1. Risk bazlı seçim ve sağlama

  • Risk değerlendirmesi sonucu hangi KKD’ye ihtiyaç olduğunun tespiti
  • Risk düzeyine uygun kategori (1, 2 veya 3) ve standart numaralı (EN xxx) ürünün temini
  • CE işareti ve uygunluk beyanının bulunması
  • Çalışana ücretsiz sağlanması

2. Kullandırma ve denetim

  • KKD’nin doğru kullanımına ilişkin eğitim ve talimat
  • Çalışanın KKD’yi kullandığının düzenli saha denetimi ile takibi
  • Hasarlı/eskimiş ekipmanın değiştirilmesi

3. Bakım, depolama ve kayıt

  • Uygun depolama koşulları (nem, ışık, sıcaklık)
  • Düzenli bakım (özellikle kategori 3 için)
  • Zimmet kayıtları ve teslim tutanakları

KKD kategorileri

KKD’ler korudukları risk düzeyine göre üç kategoriye ayrılır:

  • Kategori 1 (basit): Minimal riskler. Bahçıvan eldiveni, güneş gözlüğü gibi. Üretici beyanı ile yeterli.
  • Kategori 2 (orta): Önemli riskler. Endüstriyel iş eldivenleri, koruyucu gözlükler, basit ayakkabılar. Onaylanmış kuruluş tarafından AB tip incelemesi şart.
  • Kategori 3 (yüksek): Ölümcül ya da ciddi kalıcı zarar veren riskler. Düşmeyi önleyici sistemler, kimyasal koruma, solunum koruyucular. AB tip incelemesi ve sürekli üretim denetimi zorunlu.

Sahada gördüğümüz tipik hata: yüksek riske karşı kategori 1 ekipman kullanılması. Örneğin asit serpilme riski olan bir hatta, kimyasal direnci olmayan basit bir gözlüğün giydirilmesi.

KKD eğitimi — Bir kerelik değildir

Yönetmelik, KKD’nin sadece dağıtılmasının yetmediğini, doğru kullanım eğitimi verilmesinin de yasal zorunluluk olduğunu söyler. Eğitim aşağıdaki başlıkları kapsar:

  • KKD’nin hangi riske karşı koruduğu
  • Doğru giyme/çıkarma tekniği (özellikle kimyasal/biyolojik koruma için kritik)
  • Saklama ve temizleme
  • Hasar tespiti — ne zaman değiştirilmeli
  • Sınırları — KKD’nin koruyamayacağı durumlar

Yüksek riskli KKD’ler için (paraşüt tipi emniyet kemeri, tam yüz maskesi gibi) eğitim uygulamalı olmak zorundadır.

En sık görülen 5 saha hatası

  1. Yanlış beden. Çok büyük gözlük, çok küçük eldiven — koruma sıfırlanır.
  2. Süresi geçmiş emniyet kemeri. Polyester kemerler genelde 5 yıl, ipler kontrolden geçmeden kullanılmamalı.
  3. Çıkartılan baret. “Sıcak basıyor” diye barete olan ihtiyacın olduğu ortamda çıkarılması.
  4. Maskenin yüze oturmaması. Sakal varken N95/FFP3 kullanımı koruma sağlamaz.
  5. Eldiven çiftinin karışması. Kimyasal eldivenle elektrik eldiveninin aynı kutuda tutulması.

Yaptırım

KKD sağlamayan veya kullandırmayan işverenler 6331 sayılı Kanun kapsamında idari para cezasıyla karşılaşır. Daha kritik olan; KKD kullanmayan çalışanın iş kazası geçirmesi durumunda işverenin kusurlu sayılması, hem hukuki hem cezai açıdan ağır sonuçlar doğurur.

Bölgem’in tavsiyesi

KKD seçimini sadece “ucuza topluca alalım” mantığıyla değil, çalışanın işini yaparken giyebileceği konfor seviyesinde yapın. Konforlu olmayan KKD, ne kadar yüksek standartta olursa olsun, ilk fırsatta çıkarılır. İyi bir KKD seçim süreci; saha gözlemi, birden fazla marka deneme ve çalışan geri bildirimini içerir.

Resmi kaynak