“Geçen yıl tatbikat yapmıştık, alarmı çaldırdık, herkes dışarı çıktı.” Bu cümle bir tatbikat değil, alarm denemesidir. Acil durum tatbikatının amacı kuralları hatırlatmak değil, ekibin gerçek bir kriz altında nasıl davranacağını ölçmektir. İşte saha tecrübemizden senaryo tasarımı rehberi.

Tatbikat tipleri

Mevzuat ve iyi uygulama açısından 4 ana kategori vardır:

TipAmaçSüre
Masa başı (tabletop)Yönetici ekibin senaryoya tepkisini tartışmak1-2 saat
FonksiyonelBelirli bir sistemi (alarm, sprinkler) test etmek30 dk
Tam ölçekliGerçekçi tahliye, ilk yardım, müdahale1-3 saat
SürprizÖnceden duyurulmamış, gerçek tepki ölçenDeğişken

Yılda en az bir kez tam ölçekli öneririz; ayrıca yangın güvenliği yönetmeliği gereği yıllık yangın tatbikatı zorunludur.

Senaryo tasarımı: 5 adım

1. Gerçek bir tehlikeden başla

“Yangın çıktı” yetersizdir. Nereden çıktığı, nasıl yayıldığı, kimi tehlikeye atması belirlenmeli.

Örnek: “Üretim hattı 3’te elektrik panosunda kısa devre yangını başladı. Duman havalandırmadan 2. kata yayılmaya başladı. Bir çalışan 2. katta dumanı görerek bayıldı.”

2. Beklenmedik komplikasyon ekle

Gerçekçilik için bir-iki sürpriz koymalısınız:

  • Acil çıkış kapılarından biri kilitli
  • Yangın söndürücülerden biri boş
  • Toplanma alanı geçici depo olarak kullanılmış
  • Bir çalışanın baygın olduğu varsayımı

3. Görev kartları hazırla

Her rol için (yangın amiri, kat sorumlusu, ilkyardımcı, vd.) küçük bir kart hazırla:

ROL: 2. Kat Sorumlusu
GÖREVLERİN:
1. Katındaki tüm odaları kontrol et
2. Engelli/hareketsiz çalışanları belirle
3. Yangın amiriyle telsizle iletişim kur
4. Son kontrol sonrası kapıyı kapat ve dışarı çık

Bu kartlar tatbikat günü dağıtılır, sonrasında geri alınır.

4. Gözlemci ata

Tatbikatı yöneten kişi aynı zamanda gözlem yapamaz. En az 2 bağımsız gözlemci atanmalı:

  • Süre gözlemcisi — alarm çalmasından son kişinin tahliye olmasına kadar kronometre
  • Davranış gözlemcisi — çalışanların yönergeye uyma, panik düzeyi, KKD kullanımı

5. Brifing-debrief döngüsü

  • Brifing (tatbikat öncesi 15 dk): Yöneticilere bilgi ver, görev kartlarını dağıt
  • Tatbikat: Senaryo akar
  • Debrief (tatbikat sonrası 30 dk): Neyin iyi gittiğini, nelerin geliştirilmesi gerektiğini birlikte değerlendir

Yaygın hatalar

1. Önceden duyurmak. “Yarın saat 14:00’te tatbikat var, hazırlanın” diyince gerçek tepkiyi ölçmüyorsunuz. Mümkünse en az yılda bir tatbikat sürpriz olmalı.

2. Toplanma alanı kontrolünü atlamak. Tahliyenin gerçek amacı toplanma alanında eksik kişi olup olmadığını saymaktır. Yoklama atlanırsa tatbikat anlamsız.

3. Belge tutmamak. Tatbikatın yapıldığını gösteren imzalı katılım listesi, gözlem notları ve fotoğraflar denetimde aranır.

4. Sonuçları aksiyon planına çevirmemek. Tatbikat raporu dolaba kaldırılırsa boşunaydı. Tespitler 30 gün içinde giderilecek aksiyon listesine dönüşmeli.

Tatbikat sonrası rapor şablonu

  • Tarih, saat, lokasyon
  • Senaryo özeti
  • Katılımcı sayısı (ve görev dağılımı)
  • Toplam tahliye süresi
  • Tespit edilen eksiklikler
  • Aksiyon listesi (sorumlu + hedef tarih)
  • İmzalar

Bu rapor, acil durum eylem planının ekine konulmalıdır.

Profesyonel destek

İlk kez tam ölçekli tatbikat yapacak ekipler için, deneyimli bir İSG uzmanı eşliğinde planlama oturumu + gözlemci desteği çok değerlidir. Bölgem Akademi olarak Acil Eylem Planı ve eğitim hizmetlerimiz kapsamında bu desteği veriyoruz.